AI gebruiken in je illustraties: mag dat wel of niet?
Een vraag die steeds vaker langskomt, en waar geen simpel ja-of-nee-antwoord op bestaat. Het hangt af van hóe je AI gebruikt, wat je opdrachtgever verwacht, en wat je vervolgens communiceert. Hier een eerlijk overzicht.
Er is geen algeheel verbod — wél groeiende transparantieverplichtingen
Er bestaat geen wet die het gebruik van AI bij het maken van illustraties simpelweg verbiedt. Wat wél verandert, is de verplichting om transparant te zijn over AI-gebruik in gepubliceerde content — bijvoorbeeld via de Europese AI Act, die eisen stelt aan het duidelijk labelen van AI-gegenereerde of AI-bewerkte content.
Het verschil tussen AI als hulpmiddel en AI als maker
Dit is het onderscheid waar het in de praktijk om draait:
AI als hulpmiddel: je gebruikt AI bijvoorbeeld om ideeën te verkennen, composities te testen, of een tekst te structureren — maar de uiteindelijke illustratie is en blijft jouw eigen, met de hand of digitaal gemaakte werk.
AI als (mede-)maker: een deel van de daadwerkelijke beeldgeneratie komt uit een AI-model, en wordt (grotendeels ongewijzigd) als eindresultaat gebruikt.
Deze twee situaties vragen om een heel andere omgang, zowel juridisch (auteursrecht op AI-gegenereerd werk is een grijs gebied) als richting je opdrachtgever en publiek.
Wat opdrachtgevers en uitgeverijen hiervan vinden
Steeds meer uitgeverijen en opdrachtgevers nemen expliciete clausules op in contracten over AI-gebruik — soms om het te verbieden, soms om juist toestemming te vragen voor het gebruik van jouw werk om AI te trainen (zie de aparte blogpost hierover). Vraag dit expliciet na als het niet in het contract staat: wat verwacht de opdrachtgever van je, en wat mag jij zelf gebruiken?
Bij kinderboekillustraties in het bijzonder hecht de markt (uitgeverijen, ouders, boekhandels) vaak sterk aan de authenticiteit en het handschrift van een illustrator — dit maakt volledige AI-generatie in deze specifieke niche minder gangbaar dan in bijvoorbeeld stockbeeld of commerciële marketingcontent.
Praktisch: wanneer vermeld je AI-gebruik?
Een goede vuistregel: vermeld AI-gebruik wanneer het een substantieel deel van het eindresultaat heeft bepaald, niet wanneer het slechts een hulpmiddel was in je proces (zoals ook bloggers inmiddels standaard doen bij geschreven content — zie de aparte blogpost met een voorbeelddisclaimer). Wees hier vooral consistent en eerlijk in, ongeacht wat wettelijk precies verplicht is: het bouwt vertrouwen op bij je publiek en opdrachtgevers.
De kern
AI gebruiken is niet "verboden" of "toegestaan" in algemene zin — het draait om de mate waarin het je eigen creatieve inbreng vervangt, wat je opdrachtgever ervan verwacht, en of je hier transparant over bent. Dat laatste wordt in toenemende mate niet alleen een ethische keuze, maar ook een wettelijke verplichting.
Bij het schrijven van deze tekst heb ik gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel, bijvoorbeeld voor het structureren en opstellen van de tekst. De uiteindelijke inhoud is door mij beoordeeld, aangevuld en geredigeerd.