Royalty's voor illustratoren: licentie, afkoop en hoe een voorschot eigenlijk werkt
Als illustrator krijg ik regelmatig de vraag hoe het nou precies zit met royalty's. Wordt elke illustratie los betaald, of bouw je iets op naarmate een boek verkoopt? En wat gebeurt er met dat voorschot dat je vooraf krijgt? Hieronder leg ik het uit — inclusief een rekenvoorbeeld, zodat het niet abstract blijft.
Twee manieren om illustraties te vergoeden
Bij een opdracht wordt vooraf iets belangrijks afgesproken: wie de rechten op de illustraties behoudt, en hoe daarvoor wordt betaald. In de praktijk zie je twee modellen terugkomen.
Licentie
Bij een licentie blijft de illustrator rechthebbende op het werk (het auteursrecht) en krijgt de opdrachtgever of uitgever alleen toestemming om de illustraties te gebruiken voor dit specifieke boek.
Dat gebruik wordt vaak afgebakend: bijvoorbeeld alleen voor deze uitgave, een bepaalde oplage, een taalgebied, of voor een vastgestelde periode. Buiten die afspraak om kan de illustrator het werk in principe elders hergebruiken — tenzij er exclusiviteit is afgesproken.
Vergoeding: een voorschot, plus doorlopende royalty's per verkocht exemplaar.
Rechtenoverdracht / afkoop
Bij rechtenoverdracht (ook wel afkoop genoemd) draagt de illustrator het auteursrecht geheel of gedeeltelijk over, in ruil voor een eenmalige afkoopsom die al het toekomstig gebruik dekt.
De opdrachtgever of uitgever kan de illustraties daarna vrij hergebruiken — denk aan herdrukken, nieuwe edities of merchandise — zonder dat daar nog een extra betaling tegenover staat.
Vergoeding: eenmalig, een vast bedrag. Geen royalty's nadien.
De twee modellen naast elkaar
En de vormgever dan?
Ter vergelijking: een vormgever (grafisch ontwerper) werkt vrijwel altijd op basis van een vast, eenmalig honorarium, zonder royalty's.
Dat verschil zit 'm in de aard van het werk. Opmaak en lay-out worden gezien als productiewerk — belangrijk en vakkundig, maar niet als een zelfstandig auteursrechtelijk beschermd creatief werk dat je aan de verkoop koppelt, zoals dat wél geldt voor illustraties of tekst. Vandaar dat een vormgever gewoon zijn factuur stuurt, ongeacht hoe goed het boek daarna verkoopt.
Hoe zit het voorschot in elkaar?
Bij het licentiemodel krijg je als illustrator vooraf een niet-terugvorderbaar voorschot. Dat voorschot staat niet los van de royalty's — het wordt er juist mee verrekend. Zo werkt dat in de praktijk:
Je ontvangt het voorschot (bijvoorbeeld € 1.500), ongeacht hoe het boek uiteindelijk verkoopt.
Naarmate het boek verkoopt, bouw je recht op royalty's op — meestal een percentage van de verkoopprijs per verkocht exemplaar.
Die opgebouwde royalty's worden eerst weggestreept tegen het voorschot dat je al hebt ontvangen. Er wordt dus pas extra uitbetaald zodra de opgebouwde royalty's het voorschot overstijgen.
Blijft de verkoop achter, en wordt het voorschot nooit "terugverdiend" door de royalty's? Dan hoef je niets terug te betalen — vandaar de term niet-terugvorderbaar. Het is en blijft een gegarandeerd minimum.
Voorschot — een vooruitbetaling. In principe wordt dit later verrekend met wat je verdient (bijvoorbeeld via royalty's).
Niet-terugvorderbaar voorschot — hetzelfde principe, maar met één belangrijke garantie erbij: ook als de opgebouwde royalty's het voorschot nooit inhalen (bijvoorbeeld omdat het boek tegenvalt in de verkoop), hoef je het verschil niet terug te betalen. Het is en blijft een gegarandeerd minimumbedrag.
Het verschil zit dus in de richting van het risico:
Voorschot (gewoon)Niet-terugvorderbaar voorschotWordt verrekend met royalty'sJaJaBij tegenvallende verkoopKan in theorie terugbetaald moeten wordenBlijft altijd bij jou, ongeacht de verkoop
In de kinderboekenpraktijk (zoals in je eigen overzicht) gaat het vrijwel altijd om het niet-terugvorderbare type — dat is de norm bij auteurs- en illustratorvoorschotten.
Een rekenvoorbeeld
Stel:
Voorschot illustrator: € 1.500
Verkoopprijs van het boek (excl. btw): € 15,00
Royaltypercentage voor de illustrator: 5% per verkocht exemplaar
Royalty per exemplaar: € 0,75
Om het voorschot "terug te verdienen", moeten er dan € 1.500 ÷ € 0,75 = 2.000 exemplaren verkocht worden.
Worden er minder dan 2.000 exemplaren verkocht? Dan houd je als illustrator alleen het voorschot over. Worden er meer verkocht, dan ontvang je vanaf exemplaar 2.001 alsnog extra, doorlopende royalty-uitbetalingen.
Let op: percentages en de verdeling tussen auteur en illustrator verschillen per uitgeverij en per contract — de 5% hierboven is puur een rekenvoorbeeld, geen vaste norm. Werk je in eigen beheer, dan bepaal je dit helemaal zelf, en is een royaltyregeling vaak minder gebruikelijk omdat je als maker ook zelf de verkoopopbrengsten int.
Bij het schrijven van deze tekst heb ik gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel, bijvoorbeeld voor het structureren en opstellen van de tekst. De uiteindelijke inhoud is door mij beoordeeld, aangevuld en geredigeerd.