Vastlopen: hoe ervaren illustratoren zichzelf er weer doorheen slepen
Ook illustratoren met een lange, succesvolle loopbaan lopen vast — creatief, qua motivatie, of allebei tegelijk (zie ook de eerdere blogpost over een creatieve dip). Wat opvalt in hoe gevestigde makers hierover praten, is dat vastlopen zelden wordt gepresenteerd als een uitzonderlijk probleem, maar als een terugkerend, doorleefd onderdeel van het vak.
Perfectionisme als valkuil, niet als kwaliteitskeurmerk
Tom Schamp noemt zelf, bevraagd naar wat zijn werk hem over het leven heeft geleerd, dat alleen imperfecte mensen naar perfectie streven — omdat echte perfectionisten weten dat perfectie niet bestaat. Hij noemt tijdsonderschatting en zelfoverschatting als terugkerende, blijvende valkuilen in zijn eigen creatieve proces, ook na decennia ervaring. Dit relativeert het idee dat vastlopen of twijfelen op een gegeven moment "voorbij" zou moeten zijn naarmate je ervarener wordt.
Beginnen zonder volledig plan
Waar Schamp eerder in zijn loopbaan dacht dat hij vanuit een compleet, briljant concept moest vertrekken, ontdekte hij dat dit idee zijn proces eerder blokkeerde. Zijn huidige werkwijze — beginnen in een hoekje, ergens klein en ogenschijnlijk onbeduidend, zonder te weten waar het precies naartoe gaat — is een directe reactie op eerder vastlopen door de druk van een "perfect" startpunt.
Dit sluit aan bij een breder patroon: vastlopen ontstaat vaak niet door een gebrek aan ideeën, maar door de druk om vanuit een vooraf volledig uitgekristalliseerd idee te moeten starten. Het loslaten van die eis is voor meerdere ervaren makers een directe uitweg gebleken.
Herstructureren in plaats van doorbijten
Bij Lisa Congdon valt op hoe ze, na een fase van uitputting of gebrek aan richting, niet doorbijt binnen dezelfde structuur, maar haar aanpak herstructureert — bijvoorbeeld door bewust van medium te wisselen, nieuwe vormen van werk (lesgeven, schrijven) toe te voegen, of haar proces publiekelijk en eerlijk te delen als onderdeel van haar eigen verwerking.
Wat dit betekent voor je eigen vastlopen
Zie vastlopen niet als een teken dat je iets verkeerd doet. Zelfs illustratoren met decennialange ervaring en een gevestigde reputatie ervaren dit terugkerend.
Verlaag de lat voor een startpunt. Net als Schamp kun je overwegen om te beginnen zonder volledig plan — een klein, ogenschijnlijk onbeduidend begin, in plaats van te wachten op het perfecte concept.
Verander bewust van aanpak, niet alleen van intensiteit. Harder doorwerken binnen dezelfde structuur lost vastlopen zelden op; een verandering van medium, werkwijze, of type project werkt vaak beter.
De kern
Vastlopen is geen teken dat je het vak niet beheerst — het is, blijkens de ervaring van illustratoren die het vak al decennia beoefenen, een terugkerend en normaal onderdeel ervan. De vaardigheid zit niet in het vermijden van vastlopen, maar in het herkennen van bruikbare manieren om er telkens weer doorheen te komen.
Bronnen: interviews met Tom Schamp (BRUZZ, Iedereen Leest); interviews met Lisa Congdon (Creative Boom, ICON11).
Bij het schrijven van deze tekst heb ik gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel, bijvoorbeeld voor het structureren en opstellen van de tekst. De uiteindelijke inhoud is door mij beoordeeld, aangevuld en geredigeerd.