Ik heb jarenlang bijna al mijn inkomen uit losse opdrachten gehaald. Dat werkte, tot een rustige periode me liet zien hoe kwetsbaar dat eigenlijk is. Val je ene, grootste inkomstenbron weg, dan val je in één keer flink terug.

Dit is geen blog over welke inkomstenbronnen er allemaal bestaan. Dat overzicht staat al ergens anders. Dit gaat meer over de strategie erachter, hoe je dit opbouwt zonder jezelf te versnipperen, en hoe dat er anders uitziet afhankelijk van of je specialiseert of juist breed werkt.

Waarom één bron zo kwetsbaar is

Opdrachtwerk alleen betekent dat je inkomen volledig afhangt van hoeveel klanten er op dit moment iets van je nodig hebben. Dat is niet iets waar je zelf veel invloed op hebt, ook niet als je hard werkt en goed bent in je vak.

Meerdere bronnen naast elkaar zorgen dat een terugval in de ene niet meteen je hele inkomen raakt. Dat is de kern. Niet dat elke bron even groot moet zijn, maar dat ze niet allemaal tegelijk kunnen wegvallen om dezelfde reden.

De valkuil van te veel tegelijk beginnen

Ik heb dit zelf fout gedaan. Op een gegeven moment probeerde ik prints te verkopen, workshops op te zetten, en een licentiedeal te sluiten, allemaal in dezelfde maanden. Niets daarvan kreeg genoeg aandacht om echt te landen.

Bouw één bron tegelijk op, tot die stabiel genoeg draait dat hij weinig actieve aandacht meer vraagt. Pas dan begin je aan de volgende. Dit voelt traag, maar het werkt beter dan alles half doen.

Onderscheid tussen actief en passief, en waarom dat verschil ertoe doet

Actieve inkomsten vragen elke keer opnieuw je tijd, zoals een opdracht. Passieve of semi-passieve inkomsten, zoals licenties of prints via een print-on-demand dienst, blijven een beetje doorlopen zonder dat je er telkens opnieuw voor hoeft te werken.

De meeste illustratoren beginnen logischerwijs met actief werk, gewoon omdat dat het snelste geld oplevert. Het is de moeite waard om vanaf het begin al te kijken welk deel van je werk je op termijn kunt ombouwen naar iets met minder herhaalde inspanning. Een illustratiereeks die je al maakte voor een opdracht, kan bijvoorbeeld ook als printserie verkocht worden, zonder dat je het beeld opnieuw hoeft te maken.

Kies bronnen die op elkaar voortbouwen, niet los naast elkaar staan

Dit is misschien wel het belangrijkste inzicht dat ik te laat kreeg. Inkomstenbronnen die uit hetzelfde werk voortkomen, kosten minder extra tijd dan bronnen die helemaal los van je bestaande werk staan.

Werk je aan kinderboeken, dan ligt een licentiedeal voor kaarten of agenda's met dezelfde personages dichterbij dan bijvoorbeeld het geven van fotografielessen, ook al zou dat laatste misschien ook geld opleveren. De eerste optie bouwt voort op wat je al hebt gemaakt. De tweede vraagt een compleet nieuwe vaardigheid en een nieuw publiek.

Wat ik zou vragen voordat ik aan een nieuwe bron begin

Kost dit vooral eenmalige opstarttijd, of blijft het ook daarna veel tijd vragen. Bouwt het voort op werk dat ik toch al maak, of begin ik helemaal opnieuw. En misschien de belangrijkste: geeft dit me energie, of doe ik het puur omdat het slim klinkt op papier.

Die laatste vraag onderschatte ik vroeger. Een inkomstenbron die je tegen je zin erbij doet, houd je zelden lang genoeg vol om er daadwerkelijk iets aan over te houden.

Specialiseren of verbreden verandert de vorm van je spreiding

Er is nog iets dat ik lange tijd los van elkaar zag, terwijl het eigenlijk met elkaar verweven is. Meerdere inkomstenbronnen opbouwen ziet er heel anders uit als je een specialist bent, dan wanneer je een generalist bent. Zie ook de blogpost over specialiseren versus generalist blijven voor die keuze op zichzelf. Hier gaat het om wat die keuze betekent voor hoe je je inkomen spreidt.

Een specialist bouwt meerdere bronnen op rond één kern. Een generalist bouwt meerdere bronnen op rond meerdere vaardigheden. Allebei kan heel stabiel zijn, maar de opbouw verschilt wezenlijk.

De specialist met meerdere bronnen

Neem een character designer. Dat is een smal, herkenbaar specialisme. Rond die ene kern kunnen alsnog meerdere bronnen ontstaan: opdrachten voor animatiestudio's, workshops over character design specifiek, online cursussen over hetzelfde onderwerp, en live masterclasses op congressen of bij bureaus.

Wat opvalt is dat geen van die bronnen een nieuwe vaardigheid vraagt. Het is steeds dezelfde kennis, alleen in een andere vorm verpakt. Een opdracht is die kennis toepassen. Een workshop is die kennis overdragen. Een online cursus is die kennis vastleggen zodat hij zonder jouw actieve tijd blijft doorlopen.

Dit is een efficiënte vorm van spreiding, omdat je maar op één plek diep hoeft te investeren. Het risico zit erin dat al die bronnen gevoelig zijn voor dezelfde verschuiving. Raakt character design als specialisme uit de gratie, dan raakt dat in principe al je bronnen tegelijk.

De generalist met meerdere bronnen

Mijn eigen situatie lijkt hier meer op. Ik ben trompettist, en geef daarnaast trompetles. Ik ben illustrator en grafisch ontwerper, en dat werk loopt uiteen van kinderboeken tot huisstijlen, posters en zakelijk webdesign.

Dat zijn niet allemaal varianten van hetzelfde specialisme. Het zijn losse vaardigheden die naast elkaar bestaan. Optreden en lesgeven met trompet heeft weinig te maken met een huisstijl ontwerpen voor een bedrijf.

Het voordeel hiervan is dat een terugval in de ene wereld zelden gelijk optrekt met een terugval in de andere. Minder vraag naar zakelijk webdesign zegt niets over de vraag naar kinderboekillustraties, en al helemaal niets over of er nog trompetlessen worden geboekt. Het nadeel is dat je aandacht breder verspreid raakt, en dat elk van die werelden zijn eigen onderhoud vraagt, eigen netwerk, eigen zichtbaarheid.

Geen van beide is per definitie beter

Ik zou hier geen voorkeur durven uitspreken die voor iedereen geldt. Een specialist met meerdere bronnen bouwt sneller diepgaande autoriteit op binnen één gebied. Een generalist met meerdere bronnen is beter beschermd tegen een verschuiving binnen één specifiek vakgebied, omdat de bronnen minder met elkaar verweven zijn.

Wat wel meespeelt is je eigen aard. Val je liever diep in één ding, dan past de specialist-route waarschijnlijk beter, ook al voelt het spannender om daar meerdere bronnen omheen te bouwen. Trek je van nature naar verschillende dingen tegelijk, dan is de generalist-route vaak minder een compromis dan het lijkt, en meer een eerlijke weergave van hoe je toch al in elkaar zit.

Er is geen vast aantal. Twee stevige bronnen die allebei goed lopen, zijn waardevoller dan vijf bronnen die allemaal een beetje sputteren. Ik zou eerder kijken naar of je huidige mix je kwetsbaar maakt voor één enkele tegenvaller, dan naar een concreet streefgetal.

De kern

Spreiding is geen doel op zich. Het is een manier om minder afhankelijk te zijn van één ding dat kan tegenvallen. Bouw langzaam, kies bronnen die op je bestaande werk voortbouwen, en laat elke nieuwe bron eerst stabiel worden voordat je aan de volgende begint.

Bij het schrijven van deze tekst heb ik gebruikgemaakt van AI als hulpmiddel, bijvoorbeeld voor het structureren en opstellen van de tekst. De uiteindelijke inhoud is door mij beoordeeld, aangevuld en geredigeerd.

Meerdere inkomstenbronnen creëren als creatief ondernemer